PROCEDURAL LAW UNIT 1

 

UNIT 1 

CONCEPT and NATURE of PROCEDURAL LAW

1.1 Concept of Procedure and Procedural Law

1.2 General Introduction about Administrative and Judicial Procedures

1.3 General Introduction to Civil and Criminal  Procedures

efu !

sfo{ljlw sfg"g ;DalGw wf/0ff, cy{, kl/efiff / k|s[lt

(Concept, Meaning and nature of Criminal Law)

!=! sfo{ljlw / sfo{ljlw sfg"g ;DalGw wf/0ff

!=!=! sfg"g s] xf] <

sfg"g dfgjLo cfr/0f / Jojxf/ lgwf{/0f ug]{ lgod ;ª\u|x xf] . ;dfhnfO{ cg'zfl;t / dof{lbt agfpg rln/x]sf] l/tLl/jfh, k|yf, k/Dk/f, lglt lgodx?sf] ;du|nfO{ sfg"g elgG5 . sfg"g /fHosf] p2]Zo xfl;n ug]{ dfWod xf] . sfg'gnfO{ ;f/jfg sfg"g / sfo{ljlw sfg"g u/L b'O{ efudf ljeflht ul/Psf] kfOG5 . oL b'O{sf] Ps csf]{;Fu cGof]ofl>t ;DaGw x'G5 . To;}n] oL b'O{nfO{ Ps csf]{af6 cnUofpg ;lsb}g .

!=!=@ sfo{ljlw ;DalGw cjwf/0ff

sfo{ljlw jf k|lqmof eg]sf] s'g} sfo{ jf cGo Goflos sf/jfxL / d'4fsf lznlznfdf cGodf lng' kg]{ cf}krfl/s sbdx¿ x'g\ . sfo{ljlw Ps sfo{ jf cGo sfg"gL pkrf/df lnOPsf] sbd xf] . sfg"gL clwsf/x¿sf] dfWodaf6 sfo{jfxLsf] k4lt nfu" ul/Psf] 5, hf] 7f]; sfg"g eGbf km/s 5 . hf] clwsf/ k|bfg ub{5 jf kl/eflift ub{5, h'g cbfnt sf] dfWodaf6 x'G5 . sfo{ljlw o:tf] sfo{x¿ xf], h'g sfo{jfxLdf jf Goflos sfo{jfxLdf cf}krfl/s sfof{Tds k|0ffnL Jojl:yt ub{5, s'g} klg plrt lgwfl{/t ub{5 . of] sfo{ut Aoj:yfkg xf] .

sfo{ljlwn] cf}krfl/s ?kdf sfg"gL, ;+;lbo, Aofkf/ Aoj;fo, ;DaGwdf laz]ift d'4f ;DalGw Goflos sfd sf/jfxL hgfpb5 .

!=!=# sfo{ljlw sfg"g ;DalGw cjwf/0ff, cy{ / kl/ro

sfo{ljlw sfg"g kmf}hbf/L sfg"g, b]jfgL sffg"g / k|zfzlgs sfg"g Gofols jf cbfntL k|s[ofut lgodx?sf] ;d"x xf] .  s], s;/L slxn], sxfF, s:n], s:nfO{ / s;/L d'4f ;DalGw sfd sf/jfxL cufl8 a9fpg' kg]{ xf] eGg] lgod g} sfo{ljlw sfg"gsf] cjwf/0ff xf] .

sfo{ljlw sfg'gaf6 ;f/jfg sfg'g4f/f k|bQ xs / bfloTjnfO{ lglb{i6 /Llt / tl/sf cg'?k k|rng u/fOG5 . sfo{ljlw sfg'gdf ljz]iftM gflnz jf ph'/Lsf] bfo/L, ;dfxjfg\, k|ltjfb, ;a't ;+sng, lg0f{o / sfof{Gjog ;DaGwL Joj:yf ul/Psf] x'G5  . oL g} sfo{ljlw sfg"gsf tTjx? x'g\ .

o;/L Goflos sfo{ljlwsf ;fdfGo tTjx? ;efxjfg\, clejrg lg0f{o, k|df0f / sfof{Gjog ;d]t kfFr d'n efudf ljeSt ug{ ;lsG5 . Goflos sfo{ljlwsf ;fdfGo tTjx? kfFr k|sf/sf x'G5g\ M ;efx\jfg, clejrg, k|df0f, lg0f{o / sfof{Gjog . ;efx\jfgsf] p2]Zo lxt lglxt ;a} kIfx?sf] nflu cbfnt ;dIf lghx? :jo+d\ pkl:yt x'g] df}sf k|bfg ug'{, / lghx?sf] d'2f lgikIf ;'g'jfO{ ug'{ xf] . clejrg cbfntsf] kIfsf] k|of]usf] nflu ;'q j0f{g ug{ Ps lsl;dsf] k|lqmof xf], h;df ljjfbu|:t ljifosf] tYo / sfg'gsf] k|Zgdf k|sfz kfl/G5 . k|df0f Ps lsl;dsf] sf/jfxL xf], h;4f/f kIfx?n] tL k|Zgx?sf] lg0f{ofy{ cfjZos tYof+s;lxt cbfntdf k|:t't ub{5g\ . lg0f{o :jtM km};nf xf] hasL sfof{Gjog clGtd cj:yf xf] / :j]lR5s k|lqmof lakmn ePdf lg0f{o sfof{Gjogdf ef}lts zlQmsf] k|of]u x'G5 .

sfo{ljlw sfg'gsf] ;+lxtf zlQmdf ;/jfg\ sfg'g lqmoflzn x'g ;S5 . s'g} JolQmsf] xs clwsf/ xg\g ePsf]df ;f] xg\g ePsf] jf cf3ft ePsf] xs clwsf/ k|rngdf u/fpg] Joj:yf ug]{ P]gnfO{ sfo{ljlw P]g jf sfo{ljlw sfg"g elgG5 .

1.2 General Introduction about Administrative and Judicial Procedures

k|zf;lgs sfo{ljlw, Goflos / cw{–Goflos sfo{ljlwsf] ;fdfGo kl/ro

Goflos jf cw{Goflos lgsfo ;dIf Goflos sfo{x? ug]{ k|s[ofsf] ?k Pjd\ tl/sf (from and mannar) nfO{ sf/jfxL elgG5 . of] æsf/jfxLÆ zAb Ph]G;L clws/0f s'g} Joo jf o:t} d'Vo cw{Goflos jf k|zf;lso sf/jfxLsf] ;DaGwdf klg k|o'Qm x'G5 . cbfnt, clws/0f jf Ph]G;Lx?sf] lgb]{zg / clwsf/Lx?4f/f k|bQ p2]Zo k|flKtsf] nflu ul/g] sfo{, oxL JoQm jf cjfut h] xf];\ sfg'gL clwsf/nfO{ k|rlnt ug{sf] nflu ul/g] sfo{sf] lglZrt k|s[ofnfO{ æsf/jfxL elgG5 . h:tf] M cleo'Qmsf] cleof]ukq, k|ltjfbLn] cfkm\gf] k|lt/Iff u/]sf] k|ltjfb Pj+ tT;DaGwdf cbfntn] u/]sf] k|To]s sbd jf sfdx? æsf/jfxLÆ xg\ kmf}hbf/L d'2fdf cleof]ukq k|:t't ubf{ cbfntsf] Dofb k'hL{ hf/L ug]{ cfb]z lbg], ;a'b k|:t't ug{ cfb]z lbg], ;a'b jf ;fIfL k/LIf0f ug{ cflb sfo{ æsf/jfxLÆ leq kg{ cfpF5g\ .

o;}}u/L b]jfgL d'2fdf jfbLn] lkm/fbkq bfo/ ug]{ gfpFdf Otnfogdf hf/L ug]{ cfb]z lbg], k|ltjfbLsf gfpdf Dofb hf/L ug]{, tfd]n u/fpg], k|ltjfbLn] k|ltpQ/kq lbg], cbfntn] k|df0f a'em\g] cfb]z lbg], ;f] cg';f/ gfk gS;f u/fpg] ldl;n btf{, sfuh a'em\g], lemsfpg], ;fIfL k/LIf0f ug]{, /f]Ssf ug]{ cflb cGtl/o cfb]z lbg] s'/fx? æsf/jfxLÆ x'g\ . csf]{ zAbdf eGg] xf] eGg] æsf/jfxLÆ n] Goflos jf cw{Goflos sfd sf/jfxLsf] k"0f{ pkrf/ =tkm{ ;s]t gu/L cGtl/o lgisif{df k'Ug' eGbf cufl8sf] sfdnfO{ ;+s]t ub{5' . o;leq Jofks sfo{ jf ljz]if sf/jfxLsf] Pp6f c+u kb{5 . æsf/jfxLÆ leq Goflos clws/0f h:t} u/L cw{Goflos clwsf/L Pj+ af]8{ ;dIf x'g] sfo{ / ljz]if sf/jfxL ;d]t kb{5 .

k|zf;lgs sfo{ljlw

प्रशासनिक प्रक्रियाहरू लगभग सबै सार्वजनिक र निजी संगठनको हिस्सा हुन्। यस पाठमा तपाईले जान्नु हुनेछ कि प्रशासनिक प्रक्रियाहरू के हुन् र ती किन महत्त्वपूर्ण छन्।

प्रशासनिक प्रक्रियाहरू एक नियमको एक सेट वा प्रणाली हो जुन संस्थाको प्रबन्धनको लागि प्रक्रियाहरूमा नियन्त्रण गर्दछ।  यी प्रक्रियाहरू दक्षता, स्थिरता, जिम्मेवारी, र उत्तरदायित्व स्थापना गर्नको लागि हो । प्रशासकीय अधिकारीबाट प्रशासनसम्बन्धी काम कारवाहीका विषयमा हुने निर्णय प्रशासनिक निर्णय हो । यस्तो निर्णयमा सरकारी नीति, प्रशासकीय परम्परा, स्वविवेक र तजबीजलाई मान्यता दिइन्छ । सामान्यतः प्रशासकीय निर्णयबाट व्यक्तिको हक अधिकारमा असर नपर्ने हुँदा त्यस्तो निर्णयका विषयमा चुनौती दिइरहनु आवश्यक नहुने ।

प्रशासनिक प्रक्रियाहरूको महत्त्व

प्रशासनिक प्रक्रियाहरू महत्त्वपूर्ण छन् किनकि तिनीहरू नियमको उद्देश्य उद्देश्य प्रदान गर्दछन् जसद्वारा संस्था चलाइन्छ। तिनीहरू पनि व्यवस्थापन नियम र निर्णयहरूको उद्देश्य सुनिश्चित, निष्पक्ष, र स्थिरले गरिएको छ सुनिश्चित गरेर व्यवस्थापकीय कार्यको वैधानिकता स्थापित गर्न मद्दत गर्दछ। अन्तमा, ती प्रक्रियाहरूबाट भंग हुने निर्णयहरूको लागि व्यवस्थापकहरू उत्तरदायी छन् भनेर निश्चित गर्न मद्दत गर्दछ।

 

Goflos sfo{ljlw

Goflos sfo{ljlwdf g]kfnsf] ;+ljwfgd} # k|sf/sf lgoldt cbfntx? u7g ul/g] / tL cbfntx?sf  clwsf/ If]q lglZrt u/]sf] kfOG5 .

नेपालको संविधान

भाग–११ न्यायपालिका

१२६. न्याय सम्बन्धी अधिकार अदालतबाट प्रयोग हुनेः

(१) नेपालको न्याय सम्बन्धी अधिकार यो संविधान, अन्य कानून र न्यायका मान्य सिद्धान्त बमोजिम अदालत तथा न्यायिक निकायबाट प्रयोग गरिनेछ ।
(२) मुद्दा मामिलाको रोहमा अदालतले दिएको आदेश वा निर्णयको सबैले पालन गर्नु पर्नेछ ।

१२७. अदालतहरूः (१) नेपालमा देहाय बमोजिमका अदालतहरू रहनेछन्ः–

(क) सर्वोच्च अदालत,
(ख) उच्च अदालत, र
(ग) जिल्ला अदालत ।

(२) उपधारा (१) मा लेखिएदेखि बाहेक कानून बमोजिम मुद्दा हेर्न स्थानीय स्तरमा न्यायिक निकाय वा विवाद समाधानका वैकल्पिक उपाय अवलम्बन गर्न आवश्यकता अनुसार अन्य निकाय गठन गर्न सकिनेछ ।

१२८. सर्वोच्च अदालतः

(१) नेपालमा एक सर्वोच्च अदालत हुनेछ ।
(२) सर्वोच्च अदालत अभिलेख अदालत हुनेछ । यस संविधानमा अन्यथा व्यवस्था भएकोमा बाहेक सबै अदालत र न्यायिक निकायहरू सर्वोच्च अदालत मातहत रहनेछन् । संविधान र कानूनको व्याख्या गर्ने अन्तिम अधिकार सर्वाेच्च अदालतलाई हुनेछ ।
(३) सर्वोच्च अदालतले आफ्नो र आफ्नो अधिकार क्षेत्रभित्र पर्ने अदालत, विशिष्टीकृत अदालत वा अन्य न्यायिक निकायहरूको न्याय प्रशासन वा व्यवस्थापन सम्बन्धी विषयमा निरीक्षण, सुपरिवेक्षण गरी आवश्यक निर्देशन दिन सक्नेछ ।
(४) मुद्दा मामिलाका रोहमा सर्वोच्च अदालतले गरेको संविधान र कानूनको व्याख्या वा प्रतिपादन गरेको कानूनी सिद्धान्त सबैले पालन गर्नु पर्नेछ । सर्वोच्च अदालतले आफ्नो वा मातहतको अदालतको न्यायसम्पादनको कार्यमा कसैले अवरोध गरेमा वा आदेश वा फैसलाको अवज्ञा गरेमा कानून बमोजिम अवहेलनामा कारबाही चलाई सजाय गर्न सक्नेछ ।

१३३. सर्वोच्च अदालतको अधिकार क्षेत्र

१३९. उच्च अदालतः

(१) प्रत्येक प्रदेशमा एक उच्च अदालत रहनेछ ।

(२) उच्च अदालतले आफ्नो र आफ्ना मातहतका अदालत वा न्यायिक निकायहरूबाट हुने न्याय सम्पादनको कार्यमा कसैले अवरोध गरेमा वा आदेश वा फैसलाको अवज्ञा गरेमा संघीय कानून बमोजिम अवहेलनामा कारबाही चलाई सजाय गर्न सक्नेछ ।
(३) प्रत्येक उच्च अदालतमा मुख्य न्यायाधीशका अतिरिक्त संघीय कानूनमा व्यवस्था भए बमोजिमको संख्यामा न्यायाधीशहरू रहनेछन् ।

१४४. उच्च अदालतको अधिकार क्षेत्र

१४८. जिल्ला अदालतः (१) प्रत्येक जिल्लामा एक जिल्ला अदालत हुनेछ ।
(२) प्रदेश कानून बमोजिम स्थापित स्थानीय स्तरका न्यायिक निकाय जिल्ला अदालतको मातहतमा रहनेछन् । जिल्ला अदालतले आफ्नो मातहतका न्यायिक निकायहरूको निरीक्षण एवं सुपरिवेक्षण गर्न र आवश्यक निर्देशन दिन सक्नेछ ।

१५१. जिल्ला अदालतको अधिकार क्षेत्र

१५२. विशिष्टीकृत अदालतः

(१) धारा १२७ मा लेखिएदेखि बाहेक खास किसिम र प्रकृतिका मुद्दाहरूको कारबाही र किनारा गर्न संघीय कानून बमोजिम अन्य विशिष्टीकृत अदालत, न्यायिक निकाय वा न्यायाधिकरणको स्थापना र गठन गर्न सकिनेछ । तर कुनै खास मुद्दाका लागि विशिष्टीकृत अदालत, न्यायिक निकाय वा न्यायाधिकरणको गठन गरिने छैन ।

(२) एक वर्ष भन्दा बढी कैद सजाय हुने फौजदारी कसूर सम्बन्धीठट मुद्दा अदालत वा विशिष्टीकृत अदालत वा सैनिक अदालत वा न्यायिक निकाय बाहेक अन्य निकायको अधिकार क्षेत्रमा पर्ने छैन ।

 

 

 

1.3 General Introduction to Civil and Criminal  Procedures

!=$ b]jfgL / kmf}hbf/L sfo{ljlwdf km/s

b]jfgL / kmf}hbf/L sfo{ljlwdf km/s / ;dfgtf lgDg lnlv/ 5g\M

!= b]jfgL tyf kmf}hbf/L b'a} lsl;dsf] d'4fdf gflnz ug]{ xsb}of (Locus Standi) sf] k|Zg Ps} lsl;dsf] x'G5 .

@= b'j} lsl;dsf d'4f JolQmjfbL / g]kfn ;/sf/ jfbL x'G5g\ .

#= b'j} lsl;dsf d'4fdf JolQmsf] gflnz nfU5, s]xL b]jfgL d'4f / s]xL kmf}hbf/L d'4f g]kfn ;/sf/tkm{af6 dfq bfo/ x'G5, h:tf] ls ;/sf/L d'4f;DaGwL P]g, @)$(sf] cg';"lr ! / @ leqsf] d'4fx? .

$= b]jfgL d'4fdf k|ltjfbLn] k|ltpQ/ lbg kfp+5 t/ g]kfn ;/sf/jfbL x'g] kmf}hbf/L d'4fdf k|ltjfbLnfO{ aofg u/fOG5 . kmf}hbf/L d'4fdf k|ltjfbL df}sf lbg x'g] eP dfq cbfntn] k|ltjfbLnfO{ Dofb lbG5 .

%= k|ltjfbLsf gfpdf b]jfgL d'4fdf hf/L x'g] DofbnfO{ Otnfogfdf / kmf}hbf/L d'4fdf hf/L x'g] DofbnfO{ ;dfJxfg elgG5 .

^= uDeL/ k|s[ltsf] kmf}hbf/L d'4fdf af/]06, Dofbk"hL{ hf/L ul/G5, t/ b]jftL d'4fdf o:tf] x'Fb}g .

&= b]jfgL d'4fdf lkm/fb bfo/ ug{ sf]6{ kmL nfU5 t/ kmf}hbf/L d'4fdf nfUb}g .

*= kmf}hbf/L d'4fdf k'k{Ifsf nflu y'gfdf /flvG5 t/ b]jfgL d'4fdf To;/L y'gfdf /flvb}g .

(= kmf}hbf/L d'4fdf s}bsf] ;hfo x'G5, t/ b]jfgL d'4fdf k|foM To:tf] ;hfo x'b}g .

!)= b]jfgL d'4fdf k|fo ;DklQ ePsf] :yfgsf] cbfntdf d'4f bfo/ x'G5, t/ kmf}hbf/Ldf jf/bft ePsf] :yfgsf] cbfntdf d'4f bfo/ x'G5 .

!!= at{dfg d'n'sL kmf}hbf/L sfol{\jlw ;+lxtf, @)&$n] kmf}hbf/L sfo{ljlw / d'n'sL b]jfgL sfo{ljlw ;+lxtf, @)&$n] b]jfgL sfo{ljlw ;DaGwL k|fjwfg Aoj:yf u/]sf] 5 .

!=% ;f/jfg sfg'g / sfo{ljlw sfg"gdf ;dfgtf

;f/jfg sfg'g / sfo{ljlw sfg"gdf hlt leGgtf b]Vg kfOG5 TolQs} ;dfgtf oL b'O{df /x]sf] kfOG5 . sltko cj:yfdf km/s 5'6\ofpg ;d]t sl7g kb{5 . b'j} sfg"gsf p2]Zo Pjd\ sfo{If]q cnu cnu x'g] ePaf6 ;f]xL cg'¿k 5'6\ofpg'kg]{ x'G5 . h;/L lkm/fbkq bfo/ ug]{, k|ltjfb, ;fIfL k|df0f k|:t't ug]{, lg0f{o ug]{ s'/f sfo{ljlw cGtu{t kb{5g\ To;/L g} lkm/fb ug{ kfpg], k'g/fj]bg ug]{, /Ltk"j{s Dofb tfd]n u/fO{ kfpmF eg]/ dfu ug]{ tyf k|df0f k|:t't ug{ kfpg] clwsf/sf s'/f x'g\ . o;/L sfo{ljlw sfg"g;Fu ;f/e"t sfg'gåf/f k|bQ ul/g] xs clwsf/x¿ k|z:t ;dfj]z /x]sf] kfOG5g\ . ctM oL b'O{df s}of}+ ;dfgtfx¿ klg x'G5g\ .

-s_ ;f/jfg sfg"gn] dflg;sf xs clwsf/ s]s] x'g / To:tf xs clwsf/ pNn+3g ePdf s] s:tf] pkrf/ k|fKt x'G5 eGg] s'/f Jojl:yt ub{5 . sfo{ljlw sfg"gn] ;f/e"t sfg'gåf/f Jojl:yt ul/Psf xs clwsf/sf] s;/L ;+/If0f ul/G5 / pNn+3g ePsf v08df s;/L s'g k|lqmof cjnDag u/]/ pkrf/ lbnfpg ;lsG5 eGg] s'/f Jojl:yt ub{5 .

-v_ ;f/jfg sfg"gn] xs, clwsf/, st{Jo Pj+ bfloTj / tL xs clwsf/ bfloTjsf] pNn+3g ePdf k|bfg ul/g] pkrf/sf] ljifodf cWoog ub{5 eg] sfo{ljlw sfg"gn] pkrf/ k|bfg ul/g] k|lqmofsf] cWoog ub{5 .

-u_ ;f/jfg sfg"gn] Gofo k|zf;gn] k|fKt ug{ vf]h]sf] nIo;Fu ;DaGw /fVb5 eg] sfo{ljlw sfg'gn] To:tf] nIo k|fKt ug]{ cfjZos ;fwg tyf tl/sfx¿  -Means and Instruments);Fu ;DaGw /fVb5 .

-3_ ;f/jfg sfg'gn] d'2fsf] p2]Zo / ljifoj:t'nfO{ lgoldt Pj+ lgolGqt ub{5 eg] sfo{ljlw sfg"gn] d'2f dfldnf ubf{ ckgfpg] k|lqmofnfO{ lgoldt Pjd\ lgolGqt ub{5 .

-ª_ ;f/jfg sfg'gn] d'2f dfldnfsf kIfx¿sf cfr/0f / ltgLx¿sf] ljifoj:t';Fusf] ;DaGw lgolGqt ub{5 eg] sfol{\jlw sfg"gn] d'2fsf kIfx¿ / cbfntaLrsf] ;DaGw / cfr/0fnfO{ lgoldt ub{5 .

-r_ ;f/jfg sfg'gn] s'g s'/f ul/Pdf u}/sfg'gL x'G5 of uNtL x'G5 eGg] s'/f b]vfpFb5 eg] s'g s'/fn] To:tf] u}/sfg'gL sfd k|dfl0ft ug{ ;lsG5 eGg] s'/f sfo{ljlw sfg'g cGtu{t kb{5 .

-5_ cGoyf Joj:yf ul/Pdf afx]s ;fdfGotM ;f/jfg sfg'g eljiobzL{ x'G5 / sfo{ljlw sfg'g kZrftbzL{ x'G5 .

 

!=^ sfo{ljlw sfg"gsf] dxTj

sfo{ljlw sfg"gsf] dxTjaf/] hlt eg] klg sd} x'G5 . ;f/jfg sfg"gåf/f k|bQ ul/Psf hlt;'s} /fd|f, kmnbfoL xs clwsf/ klg c;n sfo{ljlw sfg"g a]u/ ;Dej x'g ;Sb}gg\ . ;f/jfg sfg"gn] k|bfg u/]sf xs clwsf/ tyf ;'ljwfx¿sf] k|flKt sfo{ljlw sfg'gsf] ;xL / plrt kl/kfngfaf6 dfq ;Dej x'G5 .

sfo{ljlw sfg"g ePg eg] ;f/jfg sfg"gn] k|bfg u/]sf xs clwsf/x¿ cUnf cUnf ?vdf n6//Dd kmn]sf ;'Gtnf ;/x e'OFaf6 x]/]/ dfq :jfb lng] h:t} x'g hfG5g\ . lsgls pko'Qm l;+9L / tl/sf ldnfP/ l6Kg ;s]dfq ;'Gtnf /fd|/L vfg kfOG5 .

csf]{tkm{ sfo{ljlw eP/ dfq x'Fb}g . To;sf] ;xL kl/rfng ug{ ;Sg'kb{5 . h;/L ;'Gtnf l6Kg hfg]n] eof{ª gn8\g] u/L 7Ls tj/n] /fVg'kb{5, To;/L g} sfo{ljlwsf] ;xL kl/rfng ug{ ;lsPg eg] k|fKt+ x'g;Sg] clwsf/ k|fKt ug{ ;lsb}g, xftdf kg{ nfu]sf] jf k/]sf] clwsf/ klg ;dfKt x'G5 . d'2fdf sfo{ljlw sf km'\of{pg'kg]{ cg]sf}+ dxTjk"0f{ s'/fx¿dWo] s'g} Pp6f s'/fsf] dfq c;fjwfgL eO{ q'l6 x'g uPdf hlt;'s} cGofo k/]klg Gofo k|fKt x'g ;Qm}g . sfol{\jlwsf] pk]Iff u/L ePsf] lg0f{o uDeL/ sfg'gL q'l6o'Qm x'G5 / To:tf] lg0f{o sfod /xg g;sL ab/ x'G5 .æ s;}nfO{ klg bf]ifL 7x-\ofpg /fd|f] sf/afxL tyf txlssft x'g cfjZos x'G5 .æ

sfo{ljlw sfg"gnfO{ pkrf/ lbnfpg] dfWod dfq xf] eg]/ sd d"NofÍg ug{ x'Fb}g . sfo{ljlwsf] a]jf:tf of nfk/jfxL u/]/ of dxTj glbP/ x]nqmfO{ ug]{ xf] eg] kfpg] jf kfpg ;lsg] xsx¿af6 xft w'g'kg]{ x'G5 . :jR5 sfo{ljlwsf] sf/0f hlt;'s} b'MvbfoL sfg'g of g/fd|f] sfg'gsf] ef/ ;lhn};Fu dflg;n] p7fpg ;Qm5 .

cd]l/sg GofofwLz HofS;g eGb5g\, sl7g ;f/jfg sfg'g klg :jR5 Pj+ lgikIf tj/af6 nfu" ul/Pdf ;Xo x'G5 . a]nfotL ;f/jfg sfg"g /l;og sfo{ljlwaf6 eGbf /l;og sfg"g a]nfotL sfg"gsf] k|lqmofaf6 nfu" ul/g'nfO{ dgk/fpg ;lsG5 .

sfo{ljlwsf] dxTj bzf{pFb} GofofwLz k|mfÍkm'6/ eGb5g\, :jflwgtfsf] Oltxf;sf] 7"nf] efu k|lqmofut ;+/If0fx¿sf] kfngfsf] Oltxf; g} xf] .hlxn] klg c;n / 7Ls sfd 7Ls k|lqmofaf6 dfq ;Dej x'G5 .æ

!=( sfo{ljlw sfg'gsf] k|j[lQ

sfo{ljlw sfg'gdf /x]sf b]jfgL, kmf}hbf/L, ;+lIfKt, ljz]if sfo{ljlw cflbsf cfwf/df o;sf] k|s[ltnfO{ lgDg cfwf/df b]vfpg ;lsG5 .

s_    b]jfgL sfo{ljlw M sfo{ljlw sfg'gdf b]jfgL k|s[ltsf d'2fsf] lznlznfdf ;f]xL sfg'gL k|s[of adf]lhd d'2fsf] ;'?jft u/L clGtd 6'·f] gnfu'Gh]n ;Dd ckgfOg] k|s[of o; ;Fu ;DalGwt x'G5 .

v_    kmf}hbf/L sfo{ljlw M sfo{ljlw sfg'gdf kmf}hbf/L k|s[ltsf d'2fdf kmf}hbf/L sfg'gL Joj:yf adf]lhd g} d'2fsf] hfx]/L, cg';Gwfg txlssft, cleof]hg b]lv ;dIf cbfntaf6 km};nf e} sfof{Gjogsf] cjlw ;Ddsf] k|s[ofnfO{ kmf}hbf/L sfo{ljlw elgG5 .

u_     ;+lIfKt sfo{ljlw M To:tf d'2fx? h;sf] lsgf/f 5f]6f] ;dodf g} nufpg' kg]{ x'G5 , l9nf ePdf d'2fsf] k|df0f nf]k x'g], k|s[ltdf kl/jt{g cfpg ;Sg] cflb sf/0fn] d'2fsf] lsgf/f nufpg] sl7gfO{ kg{ ;Sg] x'gfn] ;+lIfKt sfo{ljlw ckgfO{ d'2fsf] lsgf/f nufpg] sfo{ljlw o; cGtu{t kb{5 . h'g ;+lIfKt k|s[ltsf] x'G5 . g]kfndf ;+lIfKt sfo{ljlw P]g @)@* adf]lhd o:tf k|s[ltTj d'2fx?sf] sf/jfxL lsgf/f x'g] u/]sf] 5 . 

3_    ljz]if sfo{ljlw M ljz]if sfo{ljlw cGtu{t vf; k|sf/sf d'2fx?sf] sf/jfxL lsgf/f ubf{ 5'§} lsl;dsf] sfo{ljlw cfjZos kg]{ x'Fbf o:tf vf; k|sf/sf d'2f g]kfn ;/sf/sf] g} klxrfg u/L g]kfn /fhkIfdf k|sfzg u/L ;fj{hlgs ug]{ vf; k|s[ltsf d'2f h:t} M e|i6frf/, nfu' cf}ifw, cf]v6]kxf/ h:tf d'b|fdf sf/jfxL / lsgf/f l56f], 5l/tf], 9+uaf6 u/fpg k|of]u ul/g] sfo{ljlwnfO{ ljz]if sfo{ljlw elgG5 . ljz]if sfo{ljlw ckgfOg]5, ygL ;DalGwt P]gn] g} :ki6 u/]sf] cj:yfdf of] sfo{ljlw nfu' x'G5 .

sfg'g jf /fHon] ljz]if rf;f] /fVg] k|s[ltdf d'2fx?sf] k|s[of;Fu of] ;DalGwt x'G5 . o;af6 ;fvfg\ sfg'gsf] k|s[lt cg';f/ sfo{ljlw sfg'gnfO{ klg ljefhg ug]{ ul/G5 . h:t} M ljz]if cbfnt P]g @)%( cGtu{tsf] sfo{ljlw nfu' x'g] egL ;DalGwt sfg'gn] g} af]Ng] ub{5 .